-181292-498627

نشریهی مهندسی تونل و فضاهای زیرزمینی
tuse.shahroodut.ac.ir 1394 دورهی 4- شمارهی 2/زمستان Tunneling & Underground Space Engineering (TUSE)

ارزیابی تاثیرات اجتماعی احداث تونلهای شهری – مطالعه موردی: تونل بزرگراه حکیم در محدوده پارک جنگلی چیتگر

سحر زینلی1 ؛ میثم جلالی2*
پژوهشگر، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران
استادیار ،دانشکده فنی مهندسی، گروه مهندسی عمران، دانشگاه دامغان

دریافت دستنوشته: 07/02/1394؛ پذیرش دستنوشته: 24/12/1394
896302185328

چکیده

چکیده

واژگان کلیدی
5207318488064

8963021813309

ارزیابی تاثیرات اجتماعی ارزیابی اجتماعی، فرآیند تهیه چارچوب برای اولویت بندی، جمع آوری، تحلیل و دسته بندی اطلاعات پارک جنگلی چیتگر اجتماعی و مشارکت در طراحی و ارائه عملیات توسعه شهری است. پیامدهای پیش بینی نشده پروژههای تونل شهری توسعه شهری میتوانند منافع و مزایای این پروژهها را به شدت کاهش دهند و از همین جا است که ارزیابی تأثیرات اجتماعی اهمیت مییابد .از آنجایی که این موضوع در پروژههای عمرانی کشور کمتر مورد توجه قرار گرفتهاست، در تحقیق حاضر ارزیابی پیامدهای اجتماعی پروژه احداث تونل بزرگراه حکیم در کلان شهر تهران به روش ماتریس سریع مورد بررسی قرار گرفته است. در این روش به هر یک از پیامدهای طرح بر حسب تاثیرشان بر محیط اجتماعی امتیاز داده شده است که در نهایت ارزیابی بر مبنای این امتیازات انجام شده است. نتایج پژوهش حاضر نشان می دهد بیشترین امتیاز منفی پیامد فعالیتهای فاز ساختمانی پروژه بر محیط اجتماعی و فرهنگی، مربوط به پارامتر ترافیک با شدت کم است. امتیاز پیامدهای پروژه در فاز بهرهبرداری بر محیط اجتماعی و فرهنگی 74+ بهدست آمد که بیشترین اثر مثبت مربوط به کاهش ترافیک با شدت زیاد است.

1- پیشگفتار
رشد بیرویه شهرها در کشورهای جهان سوم، که اغلب برنامهریزی نشده نیز می باشد، به مشکلات عدیدهای از جمله مسائل مربوط به حمل و نقل و ترافیک شهری منجر

* نویسنده مسئول. آدرس: سمنان؛ دامغان؛ میدان دانشگاه؛ دانشگاه دامغان؛ ساختمان خوارزمی، دانشکدهی فنی و مهندسی ، رایانامه: mjalali@du.ac.ir

می شود )2002 ,Saeednia( ساختار بافت شهری، فراوانی وسایل حمل و نقل و مهاجرت شهروندان از جمله عواملی می باشند که تغییر در آنها منتهی به تغییر در وضعیت شهرها میشوند و در پی آن دگرگونی در وضعیت شهرها به نیازهای جدیدی منجر خواهد شد. بر اساس این دگرگونیها ،سامانهها و مؤسسههای قبلی کفایت خود را برای ارائه خدمات به شهروندان از دست میدهند یا به عبارتی کاستیها و نارساییهایی در شهر نمایان میشوند. نیاز به رفع این کاستیها و نارساییها و پاسخ شایسته به خواسته های شهروندان زمینه ساز چارهاندیشی مدیریت شهری شده است و سبب شده است که پروژههایی برای رفع آنها ،طراحی و اجرا شود. این پروژهها متناسب با ابعاد و تفاوت شهرها، آثار و پیامدهای گوناگونی بر جای میگذارند که میتواند مثبت یا منفی باشند و بسته به نوع تاثیر ممکن است آشکار شود یا پنهان بماند. در نظر اول میتوان این ادعا را مطرح کرد که ابعاد اجتماعی و فرهنگی شهر تحت تاثیر پروژهها، ممکن است به اختلال در نظام زندگی شهروندان ختم شود. در این صورت است که هزینههای سنگینی را به شهر )شهروندان و مدیریت شهری( تحمیل خواهد کرد (1999 ,Ebrahimpour & Mostafavi(. اصطلاح ارزیابی اجتماعی برای اولین بار در سال 1970 به کار رفت ولی راهنماها و اصول آن در سال 1994 تدوین شد. تعاریف متعددی از این اصطلاح در ادبیات فنی موضوع ارائه شده است. از آن جمله ارزیابی تاثیرات اجتماعی فرآیند ارزیابی و مدیریت تاثیرات یک پروژه، طرح، برنامه یا سیاست بر مردم
معرفی شده است 2000( ,(Vanclay. در جایی دیگر ،ارزیابی تاثیرات اجتماعی فرآیندی معرفی شده است که بر تاثیرات فرهنگی و اجتماعی طرحهای توسعه و دستاوردهای آن بر اجتماعات و افراد تمرکز دارد(2000 ,.Sadler et. al).
در یک تعریف جامع ارزیابی اجتماعی عبارت است از تحلیل ،نظارت و مدیریت بر پیامدهای اجتماعی پروژه که این پیامدها می توانند مثبت باشد یا منفی، آشکار باشند یا پنهان، خواسته باشد یا ناخواسته 2010( ,(Fazeli.
از مهمترررین اهررداز ارزیررابی ترراثیرات اجتمرراعیمیتوان به موارد زیر اشاره کرد:
الف- شناسایی افراد ذی نفع برای مشارکت در طراحی پروژه ب- اطمینان از اهداز و انگیزههای پروژه برای بسترسازی نسبت به تغییرات قابل پذیرش پ- کم کردن یا دوری از آثار منفی پروژه ت- افزایش ظرفیت مشارکت در پروژه ث- مشخص کردن راهبردهای معین بخشهایی که اهداز و موضوعات توسعه اجتماعی را لحاظ میکنند ,(Vanclay2003(. در واقع ارزیابی اجتماعی یک نوع امکان سنجی در پروژه ها و مکمل مطالعات مالی، اقتصادی، فنی و محیطی است. آگاهی از بافتهای اجتماعی، سازمانهای اجتماعی، سرمایه اجتماعی، تفاوتهای اجتماعی و دیگر متغیرهرایاجتماعی که بر مبنای یک مطالعه منسجم و منظم و مشاوره با ذینفعان پروژه صورت میگیرد ،نروع دیگرری از امکران
(Talebiyan & Omrani-Majd, سرنجی پرروژههاسرت
2008(. ارزیابی تاثیر اجتماعی پروژهها و طرحهای شهری باعث میشود تا تصمیمگیری به عنوان مهارتی اجتماعی در سطوح مدیریت و مسئولان شهری مورد توجه قرار گیرد و باعث می شود تا مسئولیتپذیری و پاسخگویی به شهروندان به طور همزمان در راستای توسعه شهری مد نظر قرار گیرد .همچنین اتخاذ رویکرد مناسب ارزیابی اجتماعی در حوزه شهرسازی، توسعه و مدیریت شهری به منصه ظهور توسعه پایدار شهری رسیده است 2013( ,(Ebrahimnia et. al.. اینجاست که نتایج و فواید ارزیابی تاثیرات اجتماعی، اهمیت خود را نشان میدهد و انجام آن را ضروری میکند. به همین منظور در این تحقیق، ارزیابی تاثیرات اجتماعی احداث تونل بزرگراه حکیم در محدوده عبور از پارک جنگلی چیتگر در کلان شهر تهران مورد مطالعه قرار گرفته است. شکل 1 مدل مفهومی تحقیق حاضر را نشان میدهد .
بزرگراه رسالت در شهر تهرران یکری از مهرم تررین مسریرهای شربکه بزرگراهری برا امترداد شررقی – غربری محسوب مری گرردد کره از غربری تررین منراطق شرهر ترا شررقی تررین آنهرا ، امکران دسترسری هرای منطقره ای و محلی را میسر میسرازد. در محردوده منطقره 22 تهرران حد فاصل بزرگراه آزادگان تا تقاطع ایرران خرودرو امترداد بزرگرراه از جنروب دریاچره ی مصرنوعی شرهدای خلریجفارس )چیتگر(، عبرور نمروده و برا گرذر از اراضری پرارک جنگلی چیتگر به تقراطع ایرران خرودرو متصرل مری گرردد)شکل2(.
منطقه 22 شهرداری تهران بین طرول هرای شررقیً10، َ5، 51 و عرر ه ای شرمالی 16، َ32، 35 ت ا 19،
َ57، 35 در قسمت شمال غربری شًرهر تهرران در پراًیًیندسرت حروزه آبریرز رودخانره کرن و وردیرج واقرع ش دهاسرت. ایرن منطقره ب ا منراطق 5 و21 شرهرداری ته رانهررمجرروار اسررت و برره دلیررل قرررار گرررفتن در مسرریرشریانهای اصلی و منطقره ای توانسرته اسرت بره عنروانمرکز ارائه خدمات در سطح فرامنطقهای و شرهری عمرلنم وده و از لح اظ ایمن ی و امنیررت تب دیل ب ه یکرری ازامنترین منطقره هرای شرهر تهرران شرود، همچنرین درسطح فرامنطقهای و شهری تبدیل بره ترنفس گراه شرهرتهران شده است و از نظر میزان آلرودگی هروا و آلرودگیصرروتی در پررایین ترررین نقطرره قرررار دارد (Official
Website of Tehran Municipality). جمعیررررت منطقرره 22 شر هرداری تهر ران بر ر اسر اس آخر رین
سرشرررماری نفررروس و مسرررکن ، سرررال 1385، برابرررر 108674 نفررر برروده اسررت General Census of)Population 2006). مقولره شهرنشرینی در منطقره 22 تهران، کاملاً برا نظرامهرای طبیعری مروزون و هماهنر مری باشرد و منطبرق برا معیارهرای توسرعه پایردار محل هاست. منطقه 22 با توجه به داشتن پتانسریل هرای منراظرطبیعرری توانسررته اسررت جایگرراه خررود را در جررذبسررمایه گرذاری هرا در صرنعت توریسرم و کیفیرت برالایتأسیسات و تجهیزات مربروط بره ایرن صرنعت در مرتبرهاول در مقی اس منطقررهای و فراشررهری قرررار دهررد. بررهطوری که تبدیل بره نقطره جرذب توریسرم از منراطق وشرهرهای دیگ ر ش ده اسرت 2013( ,(Sahel. زینل ی و جلالری کلیراتی از اثررات اجتمراعی را بره صرورت کیف یمررورد بررسرری قرررار دادهانررد ,(Zeynali & Jalali
.)4102
برا توجره ب ه اهمیرت پ ارک جنگلری چیتگ ر و کراربری هرای تفریحری اطرراز آن لازم اسرت ترا بزرگرراه حکیم در این محردوده عرلاوه برر تسرهیل دسترسری بره مراکز مذکور حداقل اثررات اجتمراعی را در منطقره ایجراد نمایرد. در ای ن تحقی ق ب ا روش م اتریس س ریع اث راتاجتماعی احداث تونل حکیم در محردوده پرارک جنگلریچیتگر مورد بررسی قرار گرفتهاست .

75247221760

(Ebrahimnia et. al., )3102 شکل 1- مدل مفهومی تحقیق
103822-2618468 شکل2- موقعیت قرارگیری تونل حکیم در محدوده پارک جنگلی چیتگر

2- ارزیابی کیفی اثرات اجتماعی طرح
برای ارزیابی تاثیرات اجتماعی ،میبایست اثرات مختلفی مورد بررسی، تحلیل و تشریح قرار گیرند، عمدهترین طبقه بندی اثرات شامل موارد زیر می باشند.
الف ر کیفیت اثر
در صورت وجود ارتباط بین هر یک از فعالیتهای پروژه با فاکتورهای اجتماعی، ابتدا کیفیت این ارتباط به عنوان یک پیآمد باید مورد شناسایی قرارگیرد. در صورتی که فعالیت مورد نظر موجب افزایش کیفیت فاکتور اجتماعی مربوطه گردد، دارای پیآمد مثبت )+( در نظر گرفته میشود. در صورتی که فعالیت مورد نظر موجب کاهش کیفیت فاکتور اجتماعی مربوطه گردد، دارای پیآمد منفی) -( خواهد بود.
ر درجه اهمیت یا شدت اثر درجه اهمیت یا شدت تاثیر هر یک از پیآمدها بر فاکتورهای اجتماعی ممکن است ناچیز، اندک )خفیف( ،متوسط، زیاد )شدید(، و یا بسیار زیاد )بسیار شدید( باشد .درجه اهمیت یا شدت اثر بر اساس میزان حساسیت و ارزش فاکتورهای اجتماعی و همچنین میزان قابل توجه بودن پیآمد مربوطه سنجیده می شود.
ر دامنه یا بزرگی اثر Domain)) دامنه اثر عبارت از میزان بزرگی حجم، سطح و یا طول عرصره بروز پیآمدها اسرت. درجه دامرنه اثر هر پیآمد ممکن است خیلی کم، کم، متوسط، وسیع یا بسیار وسیع باشد. از آنجا که میزان عرصه بروز پیآمدها همواره بزرگتر از صفر و بدون جهت مشخص، میباشد، دامنه اثرات به عنوان یک عدد صحیح و بزرگتر از صفر و بدون علامت منفی یا مثبت در نظر گرفته میشود.
ر ویژگیهای اثر
آن دسته از ویژگیهای پیآمدها که در این مطالعه مورد توجه قرار خواهند گرفت عبارتند از احتمال وقوع، دوره وقوع، مستقیم یا غیرمستقیم بودن هر یک از پیامدها.
احتمال وقوع Probability)) بر این اساس هر یک از پیآمدها می تواند قطعیCertain)) یا احتمالی ((Probable باشد.
دوره وقوع (Duration) دوره وقوع هر یک از پیامدها ممکن است موقت )Temporary( یا دائمی )Permanent( باشد.
مسررتقیم )Direct( یررا غیرمسررتقیم )Indirect( بودن
پیامردهای مسرتقیم یرا اولیره، پیامردهایی هسرتندکه بردون واسرطه و بره طورمسرتقیم از راه فعالیرتهرایمختلررف اجرررای پررروژه بررروز مرری نماینررد. پیامرردهای غیرمستقیم پیامردهایی هسرتند کره از برروز پیامردهایمستقیم ناشی مری شروند . پیامر دهای غیرمسرتقیم بسرتهبه مرحله ظهور خود، ثانویه، ثالثیه و… نامیده میشوند.
جدول 1- اثرات اجتماعی پروژه احداث تونل بزرگراه حکیم در محدوده عبور از پارک جنگلی چیتگر در فاز ساختمانی
غیر
محتمل احتمالی قطعی برگشت
ناپذیر برگشت
پذیر غیر
مستقیم مستقیم بلند مدت کوتاه
مدت دائمی موقت غیرمهم مهم بیاثر منفی مثبت نوع اثر محیط تحت تاثیر  رشد و جابهجایی جمعیت اجتماعی

فرهنگی
و

اقتصادی

اجتماعی

فرهنگی

و



قیمت: تومان

دسته بندی : مهندسی تونل

دیدگاهتان را بنویسید