1-10-1موقعیت جمهوری اسلامی ایران در منطقه
حوزه ژئوپلیتیکی خلیج فارس در منطقه حساس خاورمیانه پل ارتباطی میان آسیا، آفریقا و اروپا می‌باشد. ایران به عنوان یکی از کشورهای مهم و راهبردی و از بازیگران اصلی و کلیدی در این حوزه محسوب می‌شود. این کشور در ضلع شمالی این حوزه بیشترین ساحل را دارا می‌باشد. این عامل مهم‌ترین نقش را در ارتقاء وزن ژئوپلیتیکی ایران بازی می‌کند. زیرا این مرزها و سواحل به‌عنوان دروازه ارتباطی کشور با سایر نقاط دنیا نیز محسوب می‌شوند.
طبق جدیدترین محاسبات انجام شده (1386ه.ش) توسط سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح از کل مرزهای کشور، 56% یعنی .5312.56کیلومتر را مرزهای آبی تشکیل می‌دهد. از این مسافت 3416.56کیلومتر شامل مرزهای دریایی و یا سواحل هستند و بقیه یعنی 1896 کیلومتر را مرزهای رودخانه‌ای و سایر عوارض آبی تشکیل می‌دهد.
مرزهای دریایی ایران که بیشترین مسافت مرزهای آبی را تشکیل می‌‌دهد، در دو قسمت جنوب (سواحل خلیج فارس و دریای عمان) و شمال (سواحل دریای خزر) کشور امتداد یافته است. مرزهای آبی ایران در سواحل شمالی و جنوبی کشور در دوره حکومت قاجاریه آخرین تغییرات خود را سپری کرد و در دوره پهلوی و جمهوری اسلامی در چارچوب قوانین دریایی ملی ایران و بین‌المللی (دومین قانون و سومین قانون دریایی در چهارچوب کنوانسیون 1982م) تعیین حدود شد.
مرزهای دریایی ایران از نظر موقعیت و محل استقرار در سه منطقه امتداد دارد که مرز آبی در ساحل خلیج فارس نسبت به دو منطقه دیگر طولانی‌تر است.
• منطقه خلیج فارس با طول 1534 کیلومتر (از دهانه اروندرود تا شمالی‌ترین نقطه در تنگه هرمز)
• منطقه دریای عمان با طول 1047 کیلومتر (از شمالی‌ترین نقطه در تنگه هرمز تا خلیج گواتر آخرین میله مرزی)
• منطقه دریای خزر با طول 835.3 کیلومتر
همان‌طور که بیان شد در مجاورت ایران حوزه‌های ژئوپلیتیکی متعددی قرار دارند که در تدوین راهبرد امنیت ملی کشور تاثیرگذار هستند. این حوزه‌ها عبارتند از:
1- حوزه ژئوپلیتیکی خلیج فارس شامل ایران و 6 کشور حوزه خلیج فارس.
2- حوزه ژئوپلیتیکی قفقاز- آناتولی که شامل تمام کشورهای ایران، روسیه، ارمنستان، آذربایجان و گرجستان می‌شود.
3- حوزه ژئوپلیتیکی عمان و اقیانوس هند شامل ایران، پاکستان، هند، عمانو امارات متحده عربی.
4- حوزه ژئوپلیتیکی فلات ایران شامل ایران، پاکستان و افغانستان.
5- حوزه آسیای مرکزی شامل ایران، ترکمنستان، تاجیکستان، قزاقستان و ازبکستان.
6- حوزه ژئوپلیتیکی دریای مازندران شامل 5 کشور ساحل دریای خزر (روسیه، ایران، آذربایجان، قزاقستان، ازبکستان و ترکمنستان)

کشور ایران در منطقه خاورمیانه بخصوص در سه حوزه خلیج فارس، قفقاز و آسیای مرکزی به لحاظ امنیت ملی بیشترین تاثیرپذیری را دارد.
1-10-2خلیج فارس هارتلند انرژی جهان
خلیج فارس به عنوان یک راه آبی و دریایی از همان سپیده‌دم تاریخ ارزش فراوانی داشته و به مثابه برخوردگاه تمدن‌های بزرگ خاورباستان پیشینه‌ای چندین هزارساله دارد. این حوزه علاوه بر پیشینه تاریخی و تمدنی 565 میلیارد بشکه نفت معادل 63درصد کل ذخایر نفتی شناخته شده جهان و 30 تریلیون مترمکعب گاز طبیعی که برابر 28.5درصد کل ذخایر شناخته شده گاز دنیا، بی‌تردید بزرگ‌ترین و مهم‌ترین انبار انرژی جهان محسوب می‌شود. این موفقیت برای دهه‌های طولانی در قرن آینده دوام خواهد داشت. عامل عمده‌ای که نفت و گاز خلیج فارس را برای ایالات متحده، اروپای غربی و ژاپن بسیار حیاتی می‌سازد، دشواری بسیار در جایگزین ساختن نفت و گاز وارداتی منطقه توسط منابع دیگر انرژی مانند زمین، خورشید، دریا و هیدروژن است. آمار و ارقام نفتی بیانگر این واقعیت است که بخش قابل توجهی از ذخایر ثابت شده‌ی نفت و گاز طبیعی دنیا در کشورهای منطقه‌ی خلیج فارس قرار دارد. به عبارت دیگر حدود دو سوم ذخایر گاز طبیعی جهان در این منطقه نهفته است. نفت پایه کلیه روابط اقتصادی در منطقه و نیز پایه‌ی کلیه روابط اقتصادی کشورهای منطقه با جهان است. چنین موقعیت ممتازی این منطقه را همواره در معرض انواع تهدیدات و تهاجمات قرار داده است که امنیت ملی ایران نیز تحت تاثیر این تهدیدات قرار دارد.
1-11- قلمرو تحقیق
تحقیق حاضر تحلیل مفهوم حاکمیت و فضای سایبر را در عرصه های ملی ، منطقه ای و جهانی و فرصت ها و موانع آن مورد ارزیابی قرار داده است.
1-11-1- محدوده زمانی
تحقیق حاضر مفهوم پیشرفت فضای سایبر و تأثیر آن بر حاکمیت جمهوری اسلامی ایران را در عمر سی سال حکومت جمهوری اسلامی ایران مورد مطالعه قرار داده است.
1-11- سازمان دهی تحقیق
پایان نامه حاضر بر اساس پنج فصل زیر تدوین شده و در هر فصل سعی شده است قسمتی از اهداف مورد نظر توضیح داده شود.
فصل اول : چهارچوب تحقیق که به بیان مسئله ، اهداف ، سئوال ، فرضیه ها ، ضرورت و … مربوط به روش و شیوه انجام تحقیق پرداخته است.
فصل دوم : تحت عنوان مبانی نظری و تئوریک به صورت کلی به مفهوم ، تعریف ، ویژگیها و رشد حاکمیت و فضای سایبر پرداخته شده است.
فصل سوم : تحت عنوان مواد و روشهای تحقیق به موقعیت جغرافیایی منطقه مورد مطالعه و تعریف روش تحقیق تحلیلی -توصیفی پرداخته است.
فصل چهارم : تحت عنوان ” تحلیل روند پیشرفت فضای سایبر بر چشم انداز ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران” پرداخته است.
فصل پنجم: تحت عنوان “نتیجه گیری و ارزیابی فرضیه ها ” ضمن تحلیل و ارزیابی فرضیه ها ، نتیجه و یافته های تحقیق در پایان نامه حاضر را مورد توجه قرار داده است. علاوه بر موارد فوق ، پایان نامه حاضر دارای یک چکیده قبل از فصل اول است که ترجمه آن به زبان انگلیسی در آخر پایان نامه آمده است.
1-12- تعریف مفاهیم و اصطلاحات
1- ژئوپلیتیک : درک ویژگیهای طبیعی و انسانی محیط جغرافیایی برای دست یابی به قدرت
2- ژئواکونومی : رابطه زیر بناهای اقتصادی محیط جغرافیایی در سطح منطقه ای یا جهانی با ساختار ژئوپلیتیکی کشورها به منظور دست یابی به قدرت بدون نظامی گری
3- ژئوکالچر : جنبه ای از قدرت نفوذ ژئوپلیتیکی کشور که ریشه در ساختار فرهنگی آن کشور دارد.
4- علایق ژئوپلیتیکی : مجموعه منافع ملی کشور که دولت را ناگزیر می کند راهبرد به خصوصی در مورد آن اتخاذ نماید. بر تصمیم گیری های دولت تأثیر گذارد و از آن تصمیم ها تأثیر پذیرد.
5- مکمل ژئوپلیتیکی : علایق و منافع ملی یک کشور فقط در داخل مرزهای سیاسی خلاصه نمی شود بلکه هر کشور بنا به قدرت ملی در خارج از مرزهای سیاسی دارای منافع ملی می باشد که به مجموع این منافع ملی که در خارج از مرزهای سیاسی کشور قرار گرفته است مکمل های ژئوپلیتیکی می گویند.
6- منافع ملی : تفکری کلی از عواملی است که نیازهای اجباری یک کشور را تشکیل می دهند. شامل : حفاظت از خود ، استقلال ، علت وجودی ، هم بستگی ملی ، امنیت نظامی و رفاه اقتصادی.
7- حاکمیت: استقلال یک دولت مستقل، قدرت عالی تصمیم گیری و اجرای تصمیمات دولتی و برابری دولتها است.
8- -فضای سایبر : فضای سایبر (Cyberspace) عبارتی است که در دنیای اینترنت، رسانه و ارتباطات بسیار شنیده می‌شود.
واژه “فضای سایبر” را نخستین بار ویلیام گیبسونWilliam Gibsonنویسنده داستان علمی تخیلی در کتاب نورومنسر Neuromancer در سال 1984 به کار برده است.
عکس شماره1-1ویلیام گیبسون
به نظر میرسد بکارگیری این اصطلاح در این زمینه و برای ارجاع به امور فنی به آن رنگ و بویی صرفا فنی و مکانیکی داده باشد. ملاحظه دقیق‌تر این اصطلاح نشان می‌دهد که این واقعیت، وجوه و جنبه های متنوعی از جمله خصلت های روانشناختی قابل توجه نیز دارد. در منابع موجود آمده است که:
واژه سایبر از لغت یونانی Kybernetes به معنی سکاندار یا راهنما مشتق شده است. نخستین بار این اصطلاح “سایبرنتیک” توسط ریاضیدانی به نام نوربرت وینر Norbert Wiener در کتابی با عنوان “سایبرنتیک و کنترل در ارتباط بین حیوان و ماشین” در سال 1948 بکار برده شده است. سایبرنتیک علم مطالعه و کنترل مکانیزم ها در سیستم‌های انسانی، ماشینی (و کامپیوترها) است.
سایبر پیشوندی است برای توصیف یک شخص، یک شی، یک ایده و یا یک فضا که مربوط به دنیای کامپیوتر و اطلاعات است. در طی توسعه اینترنت واژه های ترکیبی بسیاری از این کلمه سایبر بوجود آمده است که به تعدادی از آنها اشاره می کنیم:
‍ فضای سایبر(Cyberspace)، شهروند سایبر (Cybercitizen) ، پول سایبر (‍Cyber cash)، فرهنگ سایبر (Cyber culture )، راهنمایی فضای سایبر ( Cyber Coach ) ، تجارت سایبر ( Cyberbusiness ) ، کانال سایبر ( Cyber channel ) و ….
فضای سایبر در معنا به مجموعه هایی از ارتباطات درونی انسانها از طریق کامپیوتر و مسائل مخابراتی بدون در نظر گرفتن جغرافیای فیزیکی گفته می شود.(مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ای روزنامه همشهری)
2-1- مفهوم ژئوپلیتیک اطلاعات
ژئوپلیتیک اطلاعات از مباحث مهم در شکل‌گیری قدرت‌های اطلاعاتی به شمار می‌آید و به تحلیل مطالعهء عوامل مؤثر بر ساختار جریان اطلاعات در گسترهء جهانی و تأثیر موقعیت‌ جغرافیایی و منطقه‌ای بر آن می‌پردازد.ابزارهای کاربردی و رسانه‌ها،روابط بین کشورها در ارتباط با وضعیت تبادل،و ارسال اطلاعات از مباحث اصلی آن است.رسانه اصلی‌ترین‌ محور مؤثر در برتری اطلاعاتی است.نظارت بر جریان اطلاعات برای حفظ قدرت از موضع‌ ژئوپلیتیک نقش بسزایی دارد.حفظ موقعیت شبکه برای اقتدار کشورهای شمال بر وضعیت‌ جهانی از اهمیت زیادی برخوردار است.ژئوپلیتیک اطلاعات با جهانی‌سازی پیوندی استوار دارد.تثبیت موقعیت در فضا،یکی از پایه‌های مهم اقتدار ژئوپلیتیکی در عرصهء اطلاعات‌ محسوب می‌شود.اطلاعات منشاء دانائی و بصیرت در انسان است و هدف از به کار گیری فن آوری اطلاعات، افزایش آگاهی درانسانو نظم در اجراست.
و فن آوری اطلاعات، فن بهره برداری از اندیشه انسانی است.
اطلاعات را به دو معنی تعریف می کنیم:
اول: مجموعه علوم و معارف بشری و در این تعریف نماینگر علم میباشد، نیز به عنوان زیربنای توانایی های بشری است و در این حالت تداعی گر قدرت خواهد بود.با این تعریف هر حرکتی که با تکیه بر علم و دانش بشری و برای گسترش آن و در نهایت بهره برداری از آن برای تسلط بر سایرین صورت گیرد از ژئوپلیتیک اطلاعات استفاده کرده است.
دوم: تمامی اخبار و رویدادها و نیز مطالب سرگرم کننده که به طرق مختلف تهیه، ساخته و منتشر می گردند.
“علم و دانش در سطح فردی و یا اجتماعی یا ملی، به دارنده ی آن قدرت نفوذ، اثر گذاری و منفعل سازی طرف مقابل را اعطا می کند و از سویی دیگر به تولید فرهنگ غالب می انجامد که می تواند در موقعیت الگویی و هدایت و رهبری برای سایرین قرار گیرد.” (حافظ نیا، 1390 :94)
این همان تعریفی است که حافظ نیا از آن به عنوان ژئوپلیتیک اطلاعات یاد می کند.
2-1-1)عوامل ژئوپلیتیک اطلاعات
همانطوری که می دانیم هدف از ژئوپلیتیک کسب قدرت است، بنابراین برای رسیدن به این مهم تمام افراد، گروهها، دولت ها تمام توان خود را به کار می گیرند.
حکیم ابولقاسم فردوسی شاعر ایرانی، در حدود یک هزار سال پیش این حقیقت را که “منشأ توانایی و قدرت، دانش و اطلاعات است” را به زبان شعر بیان نمود و گفت:
توانا بود هر که دانا بود ز دانش دل پیر برنا بود

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

همچنین از ناصر خسرو قبادیانی نقل است که این حقیقت را به شکل دیگری در قالب شعر فارسی بیان نمود و گفت:
درخت تو گر بار دانش بگیرد به زیر آوری چرخ نیلوفری را
(حافظ نیا،1390:94)
دانش و اطلاعات به شیوه های مختلف و همچنین ابزارهای مختلفی منتقل می شود، در این بین رسانه ها، اینترنت،تلویزیون، رایانه، رادیو و به طور کلی هر ابزار و وسایل ارتباط جمعی نیز به عنوان عامل انتقال می توانند مورد استفاده قرار بگیرند.
حال اینکه به چه دلیلی امروزه از اطلاعات به عنوان اهرمی برای کسب قدرت استفاده می شود عوامل مختلفی را می توان بیان نمود از جمله:
افزایش سطح سواد و معلومات افراد جامعه-افزایش اوقات فراغت جامعه-افزایش رسانه ها-مشاغل وابسته به اطلاعات-گسترش شهرنشینی-زندگی ماشینی-فساد حکومت ها-یأس و نا امیدی-شرایط سخت اجتماعی-کاهش کنترل های دولتی
2-1-2- نقش ژئوپلیتیک اطلاعات در امنیت کشورها
فناوری های عصر اطلاعات مانند: فناوری های پیشرفته ی نیمه رسانا، رایانه های توانمند، فیبر نوری، فناوری های سلولی، ماهواره های بهتر و توانمندتر، شبکه های پیشرفته، فناوری های رقمی، عملکرد مناسب انسان با رایانه، کاوش داده ها و انتخاب دانش و ابزارهای تولید در سراسر دهه های 1980 و 1990 تأثیری روی رشد بر توانمندی های نظامی داشته و تغییر شکل محیط راهبردی را که امنیت ملی در بستر آن دنبال می شود دنبال کرده است. هرچه بیشتر به سوی عصر اطلاعات حرکت می کنیم تأثیر این فناوری بر مسائل امنیت ملی نیز اهمیت بیشتری می یابد. (آلبرتس،پاپ،1389: 15)
تعریف دقیق امنیت ملی دشوار است اما به تقریب هر دولت به روش هایی عمل می کند که بازتاب دیدگاهش درباره ی امنیت ملی است، اما عملکردهای مربوط به استقرار امنیت ملی به هر شکلی که انجام شود به منظور تحقق چهار هدف متمایز برای دولت ها و شهروندان آنها صورت می گیرد:

  • 1
  • 1

دیدگاهتان را بنویسید