مصرف کنونی) از امکانات و فرصتهای بیشتری بهرهمند گردد، از این رو انتظار کسب بازده موجب میشود که سرمایهگذار مصرف خود را به تعویق اندازد. سود سهام تأثیر مثبت و منفی در رفتارسرمایهگذاران در هنگام خرید و فروش سهم دارد و از این جهت به عنوان یک پارامتر اصلی مدنظر است (صادق پور، 1384).
اطلاعات یک وسیله و ابزار راهبردی مهم در تصمیمگیری محسوب میشود و کیفیت تصمیمات نیز بستگی به صحت، دقت و بههنگام بودن اطلاعاتی دارد که در زمان تصمیمگیری در اختیار افراد قرار دارد. در بازارهای مالی، این اطلاعات میتواند به صورت نشانهها، علائم، اخبار و پیشبینیهای مختلف از داخل یا خارج شرکت انعکاس یابد و در دسترس قرار گیرد و باعث ایجاد واکنشها و در نتیجه تغییراتی در قیمتهای سهام می گردد (راعی و تلنگی،1383).
رفتار سرمایهگذاران در بورس، نحوه تصمیمگیری، تخصیص منابع پولی، قیمت گذاری وارزیابی، بازده شرکتها را تحت تأثیر قرار میدهد. شرایط مبهم و اشتباهاتی که در روانشناسی انسان ریشه دارد، باعث میشود سرمایهگذاران اشتباهاتی در شکلدهی انتظارات خود داشته باشند و در نتیجه رفتارهای خاصی در هنگام سرمایهگذاری در بازارهای مالی از خود بروز دهند (سینایی، 1388).
یکی از معیارهای اساسی برای تصمیمگیری در بورس، بازده سهام است، بازده سهام خود به تنهایی دارای محتوای اطلاعاتی است و بیشتر سرمایهگذاران بالفعل و بالقوه در تجزیه و تحلیل مالی و پیش بینیها ازآن استفاده مینمایند (قائمی،1385).
در یک بازار کارا قیمت اوراق بهادار منعکسکننده مجموعه ای از همه اطلاعات موجود بوده و اطلاعات جدید به سرعت بر روی قیمت اوراق بهادار اثر میگذارد و سرمایهگذاران با توجه به اطلاعات در دسترس و انتظاری که از بازده اوراق بهادار در آینده تصمیمگیری میکنند. بنابراین بازار کارا نسبت به اطلاعات جدید حساس است به طوری که اطلاعات، هسته اصلی بازار کارا را تشکیل داده و بر مبنای آن به سه شکل ضعیف، نیمه قوی و قوی تقسیم میشود. پیشبینی درآمد خالص و ناخالص هر سهم که اصطلاحاً سود برآوردی هر سهم، نامیده میشود اطلاعات تازهای از وضعیت شرکتها است که توسط تحلیلگران، سرمایهگذاران و سایر استفادهکنندگان، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و بر مبنای آن تصمیمگیری نسبت به خرید یا فروش یک سهم انجام میگردد (جهانخانی و صفاریان، 1382).
سرمایه گذاران و تحلیل گران مالی انتظار دارند که شرکت ها به پیش بینی های انجام یافته برسند و مغایرتی نداشته باشند، این مهم برای شرکت هایی که قابل اتکاءتر هستند، بیشتر صادق است.تحلیل گران مالی و سرمایه گذاران از انحراف میان مقادیر سود پیش بینی شده و واقعی بسیار ناخشنود خواهند شد (کولینگ وود7،2001).
از مغایرت ها و انحراف میان مقادیر سود پیش بینی شده و سود واقعی اعلام شده در صورتهای مالی در خصوص با مدیریت سود، بیشتر استفاده می شود.در مغایرت منفی،سرمایه گذاران یا صاحبان سود، مدیریت سود را تقلب می دانند در حالی که در مغایرت مثبت ، مدیریت سود را اقدامی بدون مشکل و طبق صلاحدید مدیریت قلمداد می نمایند (فریدسون8 و همکاران،2002).
بازی با “ارقام مالی” (نامی که گاهی اوقات برای مدیریت سود به کار می رود)، می تواند تاثیر کاملا منفی، در هنگام کشف شدن باقی گذارد.با استفاده از حسابداری مدیریت سود، مدیریت می تواند تصورات سایرین نسبت به عملکرد شرکت خویش تغییر دهد.ارزیابی قدرت سود آوری شرکت ممکن است به اشتباه تعبیر شود و باعث تعیین نا مناسب قیمت اوراق بدهی و سرمایه شود.هنگامی که اشتباهاتی کشف می شود، شرکت دیگر اطمینان بازار را به دست نخواهد آورد و این باعث کاهش شدید قیمت اوراق بدهی و سرمایه شرکت خواهد شد (ایرج نوروش،1384).
1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق
مطمئنا با گسترش تجارت و صنعت و ایجاد فاصله بین مالکان و مدیران بنگاهها، وجود تضاد در منافع مدیران و مالکان بوضوح قابل درک است و این تضاد ناشی از متفاوت بودن اهداف آنان است. بطوریکه هر یک ازطرفین سعی دارند منافع خود را حداکثر نمایند (کاپوپولوس و لازارتو،9 2007).
ازآنجایی که سنجش میزان کارآیی و موفقیت واحدهای انتفاعی تا حد زیادی بر مبنای رقم سود تعیین می شود، لذا مدیران سعی می‌کنند رشد سود را حفظ کنند. خبر عدم موفقیت شرکتی در رسیدن به سود مورد انتظار به سرعت باعث کاهش قیمت سهام می شود. شرکت هایی که به انتظارات سود خود دست می یابند از طرف سرمایه‌گذاران مورد استقبال قرار می‌گیرند. توجه بیش از حد به رقم سود خالص باعث شده استفاده کنندگان از این نکته غافل باشند که رقم نهایی سود، حاصل یک فرایند طولانی حسابداری است که در هر مرحله از آن امکان اعمال نظر توسط مدیران وجود دارد. از طرف دیگر استانداردهای حسابداری نیز در برخی موارد راه گریزی را در زمان بندی و اندازه گیری درآمدها و هزینه ها فراهم کرده است. توجه بیش از حد سرمایه گذاران به سود خالص به مدیریت این انگیزه را داده است تا به منظور حفظ رشد پایدار سود، در بکارگیری استانداردهای حسابداری به صورت سلطه جویانه10 ای عمل کند (چان و همکاران11، 2001).
گول و تاکور12(2003)، به این نتیجه رسیدند که اکثریت سرمایه گذاران، در سررسیدهای آتی نیاز به نقدینگی دارند و مجبور هستند سهام خود را به فروش برسانند. آنها دریافتند زمانی که تغییرپذیری جریانات نقدی و به تبع آن ناپایداری سودهای گزارش شده بالاست؛ زیان مورد انتظار برای سهامدارانی که برای دسترسی به نقدینگی سهام خود را می‌فروشند، بیشتر خواهد بود. در نتیجه محتوای اطلاعاتی اخبار سود شرکتها بر واکنش سرمایه‌گذاران و به دنبال آن به حجم مبادلات سهام در بازار مؤثر خواهد بود. تحقیق حاضر، بطور مشخص به بررسی رفتار سرمایه‌گذاران ریسک پذیر در مواجه با سودهای غیرمنتظره و بازده غیرعادی و در نتیجه تغییر در حجم مبادلات سهام در بازار سرمایه متمرکز شده است.
حسابداری تعهدی و تهیه صورت‌های مالی مبتنی بر اصول عمومی پذیرفته شده حسابداری سبب تسهیل و افزایش دقت تحلیل عملکرد مالی شده و شرکت‌ها در راستای ارائه اطلاعات در بازارهای کارا دارای انگیزه شده و با یکدیگر در رقابت هستند. با توجه به چنین نگرشی واضح است که تصور کنیم مدیریت سودی که بیش از حد مورد انتظار باشد، سبب ناتوانی سرمایه گذاران در ارزیابی منطقی عملکرد شرکت‌ها بر اساس یک چارچوب مشخص می‌شود. اگر صورت‌های مالی ارائه شده درست باشند، سود مبتنی بر سیستم حسابداری تعهدی می‌بایست بتواند اطلاعات با ارزشی را در خصوص وضعیت کنونی و چشم انداز آتی شرکت به بازار منعکس کند. از طرفی مدیران شرکت‌ها دارای انگیزه‌های بالقوه‌ای هستند تا بتوانند حقایق شرکت را به واسطه اصول حسابداری که در طول زمان ثابت بوده و همچنین از دقت بالایی نیز برخوردار نیستند، کتمان نمایند. در این حالت سود ممکن است منعکس کننده منافع شخصی مدیران بوده و سبب خطای پیش بینی تحلیلگران شده وموجب بروز ارزشگذاری نادرست سود از سوی بازار شود. حال این تحقیق بر آن است تا به بررسی این موضوع بپردازد که آیا مدیریت سود بیش از حد آستانه سبب گمراهی بازار خواهد شد یا خیر؟

1-4- جنبه جدید بودن و نوآوری در تحقیق
تا کنون تحقیقات مختلفی به بررسی فرآیند مدیریت سود از دیدگاه های مختلف در بورس اوراق بهادار تهران پرداخته اند. ولی تا کنون تحقیقی که به بررسی واکنش سرمایه گذاران به این فرآیند از طریق مدل سه عاملی فاما فرنچ13 نپرداخته است. به همین دلیل در این تحقیق به بررسی واکنش سرمایه گذاران به مدیریت سود پرداخته شده است.

1-5- استفاده کنندگان از تحقیق
* کلیه سرمایه گذاران، سهامداران زمانیکه بخواهند جهت تصمیم گیری برای خرید یا فروش یک شرکت آنرا تحلیل و بررسی کنند.
* تحلیلگران بازار وسازمان هایی که کار آنها مطالعات اقتصادی وحسابداری دارند.
* نهادها و سازمان های ناظر بر بازار ازجمله سازمان بورس اوراق بهادار.
* کلیه اساتید، محققان ودانشجویانی که قصدانجام تحقیقات در این تحقیق دارند.

1-6- اهداف تحقیق
با توجه به اینکه مدیران شرکت‌ها بنا به دلایل مختلف دارای انگیزه‌های بالقوه‌ای هستند تا بتوانند حقایق شرکت را به واسطه اصول و روش های اختیاری حسابداری، کتمان نمایند. در این حالت سود ممکن است منعکس کننده منافع شخصی مدیران بوده و سبب خطای پیش بینی تحلیلگران شده و موجب بروز ارزشگذاری نادرست سود از سوی بازار شود. حال این تحقیق بر آن است تا به بررسی این موضوع بپردازد که آیا مدیریت سود بیش از حد آستانه سبب گمراهی بازار خواهد شد یا خیر؟

1-7- سؤالات تحقیق
1- میان خطای پیش بینی سود شرکت‌ها و مدیریت سود آنها چه رابطه ای برقرار است؟
2- میان بازده غیرعادی شرکت‌ها و خطای پیش بینی سود آنها چه رابطه ای برقرار است؟

1-8- فرضیه های تحقیق
فرضیه اول تحقیق: میان خطای پیش بینی سود شرکت‌ها و مدیریت سود آنها رابطه معنی داری برقرار است.
فرضیه دوم تحقیق: میان بازده غیرعادی شرکت‌ها و خطای پیش بینی سود آنها رابطه معنی داری برقرار است.

1-9- روش تحقیق
ازجهت هدف، این تحقیق از نوع کاربردی است. این نوع تحقیق ها از آن جهت که می تواند مورد استفاده سازمان بورس اوراق بهادار، تحلیل‌گران مالی و کارگزاران بورس، مدیران مالی شرکتها، دانشگاهها و مراکز آموزش عالی و پژوهشگران، سازمان حسابرسی قرار گیرد، کاربردی است.
ازجهت روش استنتاج، این تحقیق از نوع توصیفی – تحلیلی می باشد. تحقیق توصیفی آنچه را که هست بدون دخل و تصرف توصیف و تفسیر می‌کند. این نوع از تحقیق شامل جمع‌آوری اطلاعات به منظور آزمون فرضیه یا پاسخ به سوالات مربوط به وضعیت فعلی موضوع مورد مطالعه می‌باشد.
ازجهت نوع طرح تحقیق، تحقیق حاضر از نوع تحقیقات پس رویدادی است. در این نوع تحقیق‌ها، هدف بررسی روابط موجود بین متغیرها است و داده‌ها از محیطی که به گونه‌ای طبیعی وجود داشته‌اند و یا از وقایع گذشته که بدون دخالت مستقیم پژوهشگر رخ داده است، جمع‌آوری و تجزیه و تحلیل‌ می‌شود.
1-10- تعریف واژه‏ ها و اصطلاحات
پیش بینی سود
منظور از پیش بینی سود، اولین پیش بینی سود ارائه شده برای هر سال مالی توسط شرکت است که آن را به بورس ارائه داده است.
خطای پیش بینی سود
منظور از خطای پیش بینی سود درصد اختلاف اولین سود پیش بینی شده با سود اعلام شده در صورتهای مالی است که هرچه درصد فوق کمتر باشد پیش بینی دقیق تر خواهد بود.
مدیریت سود14
عبارت است از مداخله ی هدفمند مدیر در فرآیند گزارشگری مالی برون سازمانی به منظور آنکه برخی منافع شخصی را عاید خود نماید.که اعمال آن منجر به تضعیف سودمندی استاندارد در تصمیم گیری شود و یا انجام آن مطابق با اهداف استاندارد نباشد.
اقلام تعهدی15
عبارت است ازتغییرات سرمایه در گردش غیر نقدی به اضافه هزینه استهلاک اموال، ماشین آلات و تجهیزات و دارایی های نامشهود. به بیان دیگر، اقلام تعهدی یعنی ما به التفاوت سود حسابداری بر اساس سیستم تعهدی و بر مبنای حسابداری نقدی.
اقلام تعهدی اختیاری16
آن گروه از اقلام تعهدی، اختیاری است که مدیریت بنگاه اقتصادی می تواند آنها را در کوتاه مدت کنترل کند. در فرآیند گزارشگری مالی بنگاه اقتصادی، مدیران می توانند با دستکاری اقلام تعهدی اختیاری، مدیریت سود را اعمال نمایند.در تحقیق حاضر از مدل تعدیل شده‌ی جونز17 (1991) برای محاسبه‌ی اقلام تعهدی اختیاری استفاده شده است.

1-11- مدل های تحقیق
برای آزمون فرضیه‌های تحقیق از مدل‌های زیر استفاده می‌شود:
FEit = ?0 + ?1|DCAit| + it (1)
MCARit = ?0 + ?1DP1it + ?2DP5it + ?3FEit +?4 (FE×DP1)it + ?5(FE×DP5)it + ?it (2)
که در مدل‌های بالا داریم:
عبارتست از خطای پیش بینی سود شرکت ها
عبارتست از قدر مطلق اقلام تعهدی جاری اختیاری
عبارتست از مجموع میانگین بازده های غیرعادی ماهانه
عبارتست از متغیر مجازی و در صورتیکه شرکت مذکور در طبق شرکت های با اقلام تعهدی جاری اختیاری کم باشد